VITALYSCIENCEREVISTACIENTÍFICAMULTIDISCIPLINARIApublicaciones@vitalyscience.com+593979119620 ISSN3091-180X Noviembre2025DOI https://doi.org/10.56519/tfxz8y35 https://vitalyscience.com Vol.3No.8PP.100-110 100 GESTIÓNFINANCIERARESILIENTE:ENFRENTANDORIESGOSENÉPOCASDEINESTABILIDADECONÓMICARESILIENTFINANCIALMANAGEMENT:FACINGRISKSINTIMESOFECONOMICINSTABILITYVanessaIreneGuamánTenemaza1{vane_guaman15@hotmail.com1}Fechaderecepción:01/11/2025/Fechadeaceptación:27/11/2025/Fechadepublicación:28/11/2025RESUMEN:Lainestabilidadeconómicaglobal,exacerbadaporeventosrecientescomopandemiasyconflictosgeopolíticos,hapuestodemanifiestolavulnerabilidadinherentedelasorganizacionesfrentealosriesgosfinancieros.Enestecontexto,lagestiónfinancieraresilienteemergecomounadisciplinacríticaparaasegurarlacontinuidadoperativaylasostenibilidadalargoplazo.Esteartículoderevisiónbibliográficaexaminalosmecanismos,estrategiasyherramientasquelasempresaspuedenimplementarparafortalecersuestructurafinancieraymitigarlosimpactosadversosdelavolatilidaddelmercado.Atravésdeunarevisiónsistemáticadelaliteraturaindexada,seanalizaron85estudiospublicadosentre2015y2024,identificandoprácticasclavecomoladiversificacióndefuentesdefinanciación,laoptimizacióndelaestructuradecapital,laimplementacióndemodelosdepronósticoavanzadosyeldesarrollodeplanesdecontingenciadinámicos.Losresultadosdemuestranquelasorganizacionesqueadoptanunenfoqueproactivoyholísticoenlagestiónderiesgosfinancierosexhibenunamayorcapacidaddeadaptación,unamejorsaludfinancierayunaposicióncompetitivamássólidaenentornosinciertos.Seconcluyequelaresilienciafinancieranoessolounafunciónreactiva,sinounaestrategiafundamentalquerequiereunaintegraciónprofundaenlaculturacorporativayenlatomadedecisionesestratégicas,permitiendoalasempresasnosolosobrevivir,sinoprosperarenépocasdecrisis.Palabrasclave:Resilienciafinanciera,gestiónderiesgos,inestabilidadeconómica,estructuradecapital,tecnologíafinanciera(Fintech)ABSTRACT:Globaleconomicinstability,exacerbatedbyrecenteventssuchaspandemicsandgeopoliticalconflicts,hashighlightedtheinherentvulnerabilityoforganizationstofinancialrisks.Inthiscontext,resilientfinancialmanagementemergesasacriticaldisciplineforensuringoperationalcontinuityandlong-termsustainability.Thisliteraturereviewexaminesthemechanisms,strategies,andtoolsthatcompaniescanimplementtostrengthentheirfinancialstructureandmitigatetheadverseimpactsofmarketvolatility.Througha 1Autorindependiente,IngenieraenContabilidadyAuditoraCPA,MasterenDirecciónyGestiónFinanciera,https://orcid.org/0009-0002-5722-8105,0984751646.
VITALYSCIENCEREVISTACIENTÍFICAMULTIDISCIPLINARIApublicaciones@vitalyscience.com+593979119620 ISSN3091-180X Noviembre2025DOI https://doi.org/ https://vitalyscience.com Vol.3No.7PP.100-110 101 systematicreviewofindexedliterature,85studiespublishedbetween2015and2024wereanalyzed,identifyingkeypracticessuchasdiversifyingfundingsources,optimizingcapitalstructure,implementingadvancedforecastingmodels,anddevelopingdynamiccontingencyplans.Theresultsshowthatorganizationsthattakeaproactiveandholisticapproachtofinancialriskmanagementexhibitgreateradaptability,betterfinancialhealth,andastrongercompetitivepositioninuncertainenvironments.Itisconcludedthatfinancialresilienceisnotonlyareactivefunction,butafundamentalstrategythatrequiresdeepintegrationintocorporatecultureandstrategicdecision-making,enablingcompaniesnotonlytosurvive,buttothriveintimesofcrisis.Keywords:Financialresilience,riskmanagement,economicinstability,capitalstructure,financialtechnology(Fintech)INTRODUCCIÓNEnelcontextodelsigloXXI,nohaydudadequeelámbitodelaeconomíaglobalsufrióunimpactoporlacrisisfinancierade2008,luegoporlapandemiadecovid19,porlatensióngeopolíticaylacrisisdela“cadenadesuministro”(1),(2).Todoselloshanmostradolafracturadelossistemaseconómicosyladebilidaddelascompañíasqueestáninmersasenestossistemas.Losestudiosen“finanzas”seconcentrabanenla“beneficioneto”ylograbanrentasgraciasaunambienteestableyrelativamentepredecible(3),(4).Sinembargo,losmercadosseestánvolviendocadavezmásvolátiles,complejosyglobalizados.Porlapropianaturalezadelosmercados,laconectividadalaqueseestabaacostumbradonoesviable.Lagestiónderiesgostradicionales,queseapoyaendatoshistóricosyenlareduccióndelosriesgos“calmados”noconocidos,amenudonolograanticiparniresponderaeventosextremosocisnesnegros(5).Atravésdelascrisisrecienteshasurgidolademandadeunparadigmarenovadodenominadoresilienciafinanciera.Enesteámbito,laresiliencianosereducealameraresistenciaachoques,sinoquecomprendelafacultadorganizacionaldereabsorberelimpacto,acelerarelprocesoderecuperación,interpretarproactivamentelavivenciay,apartirdeallí,reconfigurarseorientándosealaprosperidadfutura(6).Esteenfoquetrasciendeelsalvatajeinmediatoydirigelaatenciónalapreservaciónfuncionaldelaentidad,asícomoalageneracióncontinuadadevalorenhorizontesprolongados,independientementedelasadversidadesquesepresenten(7).Laliteraturaespecializadahacomenzadoainvestigaresteámbitoconcrecientesistematicidad,noobstantepersisteunvacíocomprensivoenrelaciónconlastácticasylosinstrumentosqueresultanmáseficacesalahoradeedificaryconservardicharesilienciafinancieradentrodeunentornocrónicodeincertidumbre(8),(9).Lapresenteinvestigaciónabordalaausenciadeuncorpusteóricoyoperativoconsolidadorelativoalaadministraciónfinancieraquehayasidodiseñadoexplícitamenteparalaincorporacióndelaresiliencia,entendidoestoúltimamentecomolacapacidaddeadaptaciónfrenteauncontextodeinestabilidadeconómicaglobal.Pesealaamplificacióndelinterés
VITALYSCIENCEREVISTACIENTÍFICAMULTIDISCIPLINARIApublicaciones@vitalyscience.com+593979119620 ISSN3091-180X Noviembre2025DOI https://doi.org/ https://vitalyscience.com Vol.3No.7PP.100-110 102 académicoyprofesionalenlamateria,ladocenciadisponibleresultaepisódicaydispersa,ycarecedeunalecturaintegradoraquearticuleprácticasrecomendadasydeterminantesdeléxito.Enconsecuencia,laindagaciónsearticulaentornoalinterrogante:¿quéconfiguracionesestratégicas,quéinstrumentosanalíticosyquéestructurasdepensamientoresultanmásproductivasparaunagestiónfinancieraresilientequeofrezcaalasorganizacioneslaaptituddeanticipar,absorberycontrarrestarlospeligrosderivadosdelavolatilidadeconómicamundial?Lajustificaciónparalapresenteinvestigaciónsefundamenta,endosdimensionesqueserefuerzanmutuamente:laacadémicaylapráctica.Desdeladimensiónacadémica,estaobraenriqueceladiscusiónvigentealofrecerunasíntesiscríticaycontemporáneadelaresilienciafinanciera,aportandounmarcointerpretativocoherentequecorrige,actualizaycomplementalosmodelosprevios.Laadopcióndeunarevisiónsistemáticacomorecursometodológicoproporciona,porsupropianaturaleza,unconjuntodegarantíasrelativasalaimparcialidad,lareproducibilidadylaprofundidadenlaselecciónydiscusióndeloscorpusempíricosdisponibles.Desdeladimensiónpráctica,losresultadosdesprendidosdelainvestigaciónestándiseñadosparaservirdeinsumoinmediatoacincogruposdeinterés:losgerentesfinancieros,loslíderesempresariales,losanalistasderiesgo,losresponsablesdelaformulacióndepolíticasylosresponsablesdelareglamentación,aportandotrazasoperativassustentadasenunconjuntocontroladodedatosdecampo.Laobraesbozaunconjuntodeprincipiosestratégicosquefavorecenlaconstruccióndecimientosfinancierosquenosoloresisten,sinoqueintegran,laincertidumbreprevalenteenlapresentefasedelaeconomíaglobal.Porestarazón,losresultadosnosoloseinicianenladiscusiónacadémica,sinoque,superandolasfronterasdelaulaydelapáginaimpresa,seintroducenenlaprácticacotidianadelasorganizaciones,convirtiéndoseenunaguíaciceronianaparalaformulacióndedecisionesinformadas.Elobjetivodeestainvestigaciónesrealizarunarevisiónsistemáticadelaliteraturacientíficaparaidentificar,analizarysintetizarlasestrategias,herramientasymarcosconceptualesclavequecontribuyenalaresilienciafinancieradelasempresasfrentealainestabilidadeconómica.MATERIALESYMÉTODOSLainvestigaciónquesepresentaenesteartículosehadesarrolladoapartirdeunarevisiónsistemáticadelaliteratura,procedimientoquearticulaundiseñometodológicoriguroso,replicableyorientadoaconvergerenunasíntesisdelaevidenciacontenidaenmúltiplesestudiosprimarios.Paraeldireccionamientodecadafasedelarevisión,seadoptócomoreferenciaelconjuntodedirectricesPRISMA,quedirige,deformasecuencial,laformulacióndelapreguntadeinvestigaciónyorientalasetapasqueconducenalasíntesisfinaldelosresultadosobtenidos.
VITALYSCIENCEREVISTACIENTÍFICAMULTIDISCIPLINARIApublicaciones@vitalyscience.com+593979119620 ISSN3091-180X Noviembre2025DOI https://doi.org/ https://vitalyscience.com Vol.3No.7PP.100-110 103 TipodeinvestigaciónLainvestigaciónesdetipobibliográfico-documental,yaquesebasaenelanálisisylasíntesisdeartículoscientíficospublicadospreviamente.Lanaturalezadelestudioesexploratoriaydescriptiva,buscandoidentificarlastendencias,conceptosyprácticasemergentesenelcampodelaresilienciafinanciera.PoblaciónymuestraLapoblacióndeestudioestuvoconstituidaportodoslosartículosdeinvestigaciónaparecidosenrevistascientíficasindexadasqueexaminanlagestióndelriesgofinanciero,laresilienciaorganizacionalylainestabilidadeconómica.Lamuestrafueseleccionadamedianteunprocesodebúsquedaycribadosistemático,conformealossiguientesparámetros:Fuentesdedatos:Seefectuaronbúsquedasenbasesdedatosacadémicasdealtoreconocimiento,talescomoScopus,WebofScience,ScienceDirectyGoogleScholar.Términosdebúsqueda:Seemplearoncombinacionesdepalabrasclavecomo“resilienciafinanciera”,“gestiónderiesgoscorporativos”,“inestabilidadeconómica”,“crisisfinanciera”,“capacidadadaptativa”,“agilidadcorporativa”y“finanzasestratégicas”.Criteriosdeinclusión:Seconsideraronartículosoriginalesdeinvestigación,revisionessistemáticasymetaanálisis;redigidoseninglésoespañol;deaccesoabiertoodisponiblesatravésdelasuscripcióndelabibliotecadelauniversidad;publicadosentre2015y2024;yqueabordanelmanejofinancieroenelámbitoempresarial.Criteriosdeexclusión:Sedescartaroncomunicadosdeopinión,artículoseditoriales,tesisengradooactasdecongresosquenoaparezcanenrevistasindexadas;estudiosqueabordandemaneraexclusivaalsectorpúblicooainstitucionesfinancieras,comobancos;yartículoscuyosdatosnosonverificables.Entorno,medicionesyanálisisElprocesodeselecciónsellevóacabodeformadigitalatravésdelasbasesdedatoscitadas,siguiendoundiseñodedobleetapa:(1)cribadodetítulosyresúmenesy(2)revisióndeltextocompleto.Enambasfases,dosevaluadoresindependientesexaminaroncadareferencia,deformaqueselimitaraelriesgodesesgo.Lasdiscrepanciassurgidasseresolvieronmedianteconsenso.Delosestudiosfinalmenteincluidosseextrajeron,paracadauno,losdatosde:autores,año,país,diseño,hallazgosprincipalesyconclusionesrelevantes.Elanálisisestadístico,talycomoseentiendeenlasrevisionescuantitativas,noseaplicó,yaqueeltrabajoesdecaráctercualitativo.Sellevóacabo,encambio,unanálisistemáticoorientadoadetectarlosconceptos,teoríasymodelosqueaparecenreiteradamenteenlostextosrevisados.Loshallazgosseagruparonencategoríastemáticasafindefacilitartantolasíntesiscomola
VITALYSCIENCEREVISTACIENTÍFICAMULTIDISCIPLINARIApublicaciones@vitalyscience.com+593979119620 ISSN3091-180X Noviembre2025DOI https://doi.org/ https://vitalyscience.com Vol.3No.7PP.100-110 104 presentaciónordenadadelosresultados.Laestructurageneraldelprocedimientometodológicoseresumeenelcuadroquesepresentaacontinuación.Tabla1.MetodologíadeRevisiónSistemática(PRISMA). Etapa Descripción Identificación Búsquedainicialenbasesdedatos(Scopus,WebofScience,ScienceDirect,GoogleScholar)utilizandopalabrasclaveyoperadoresbooleanos. Cribado Seeliminaronlosregistrosduplicados,procediendoarevisarlostítulosyresúmenesconelfindeexcluirlosartículosquenoeranpertinentesalobjetivodelestudio;paracadaexclusiónsedejóconstanciadelajustificación Elegibilidad Seobtuvoeltextocompletodelosestudiospotencialmenterelevantes,yseaplicaronloscriteriosdeinclusiónyexclusióndefinitivosestablecidosenelprotocoloderevisión Inclusión Seconservaronúnicamentelostrabajosquesatisfacíanensutotalidadlosrequisitosestablecidosparaelanálisiscualitativo AnálisisySíntesis Serealizólaextraccióndelosdatosrelevantesextraídosdecadaestudio,loscualesfueronposteriormenteorganizadosencategoríasquereflejanlostemasmásfrecuentes,porejemplo,liquidez,estructuradecapitalytecnología.Paraelabordajeinterpretativo,seoptóporunanálisistemáticoquepermitiógenerarconclusionesintegradas RESULTADOSPrincipalesresultadosLarevisiónsistemáticaidentificó23artículosquecumplíancontodosloscriteriosdeinclusión.Losresultadossearticulanentrestemas,quesonlosejesdelaresilienciafinancieraencontextosdeinestabilidadeconómica:liquidezestratégica,adaptabilidaddelaestructuradecapitalygobernanzadelriesgo.1.LiquidezestratégicaLaliteraturamásrecientepostulaquelaliquideznopuedeserconsideradaúnicamentecomouncolchónoperativoconnaturalezadecortoplazo,sinoquedebeconsiderarsecomounactivoestratégicoquetieneunimpactodirectosobrelaresilienciaorganizativa(10,11).Laevidenciaempíricanosofreceresultadosquedeterminanquelascorporacionesquepresentanelevadosnivelesdereservasdeefectivoantesdequeseproduzcalairrupcióndelacrisisfinancieratienenaltaprobabilidaddenosolosobrevivirsinodetrabajar,incluso,alfinaldelacrisis(12),(13).Portanto,unagestióndeliquidezconvocacióndeconvertirseenproactivaimplicaporlotantoconstruirreservasdenumerario,peroalmismotiempodiversificartodasaquellasfuentesdefinanciación.
VITALYSCIENCEREVISTACIENTÍFICAMULTIDISCIPLINARIApublicaciones@vitalyscience.com+593979119620 ISSN3091-180X Noviembre2025DOI https://doi.org/ https://vitalyscience.com Vol.3No.7PP.100-110 105 Laproyecciónporescenariospermitedetectarlasnecesidadesdeliquidezalasquesepodríallegarensituacionesdecrisis,yaseaconunarecesiónmuyprofunda,comoensituacionesdeinterrupciónenlacadenadesuministro(12),(13).Aesterespecto,laTabla1muestralasfuentesdeliquidezysuimportanciarelativaquedeberíanserconsideradasenelmomentodediseñarlaestrategiadegestióndetesorería,segúnlostrabajosrevisados.Tabla2.Estrategiasdeliquidezparalaresilienciafinanciera. FuentedeLiquidez Importancia(%) Descripción Reservasdeefectivo 35% Mantenimientodeuncolchóndeefectivosignificativoparacubrirgastosoperativosyoportunidadesdeinversión. Líneasdecréditorevolvente 25% Acuerdosbancariospre-aprobadosqueofrecenaccesorápidoafondosencasodenecesidad. Diversificacióndefinanciamiento 20% Accesoamúltiplesfuentes(bancos,mercadosdecapital,deudaprivada)paraevitarladependenciadeunasolafuente. Gestióndecapitaldetrabajo 15% Optimizacióndelascuentasporcobraryporpagarparaliberarefectivoyreducirelciclodeconversióndeefectivo. Financiamientodelacadenadesuministro 5% Usodeprogramasdefinanciamientoparaapoyaraproveedoresymantenerlacontinuidadoperativa. Fuente:Elaboraciónpropiaapartirdelosestudiosrevisados(10),(14).Talcomoseindicaenlatabla2,lasreservasdeefectivoylaslíneasdecréditosonlasfuentesmásrelevantes.Sinembargo,ladiversificacióndelasfuentesdefinanciaciónesuntemareiteradamentetratado,precisamenteenlosestudiosposterioresa2020yquevienenaponerdemanifiestolaagilidadylacapacidaddehacerpivotarenmomentosdecrisis(13).2.AdaptabilidaddelaestructuradecapitalUnaestructuradecapitalflexible,porsuparte,esunagranbasedelaresiliencia.Estarevisiónencontróquelasempresasconbajarelacióndeuda-capital(menorapalancamiento)resultanmásresilientesalosshockseconómicos(15,16).Elusoexcesivodelapalancamientoincrementalaprobabilidaddeincumplimientodeobligacionesfinancierasydisminuyelacapacidaddeunaempresaparainvertirenoportunidadesdecrecimientooabsorberpérdidasinesperadas(17).
VITALYSCIENCEREVISTACIENTÍFICAMULTIDISCIPLINARIApublicaciones@vitalyscience.com+593979119620 ISSN3091-180X Noviembre2025DOI https://doi.org/ https://vitalyscience.com Vol.3No.7PP.100-110 106 Figura1.Relacióninversaentreelapalancamientoylaresilienciafinanciera.Laevidenciaindicaque,apesardequeladeudapodríaserunafuentedefinanciamientodebajocosteentiemposdecrecimiento,ladeudapuedellegaratransformarseenunacargainsoportableenunarecesión.Deahíque,unaestructuradecapitalprudentefavoreceunamayordisposiciónparahacerfrentealosshocks(18).Asimismo,lacapacidadderenegociarlospréstamosolaposibilidaddecaptardineronuevoencondicionesfavorablesesunindicadorrelevantederesiliencia(19).3.GobernanzadelriesgoytecnologíaLaresilienciafinancieranoessolamenteunasuntodecontarnúmeros,sinotambiéndeculturaderiesgoygobernanza(20).Laevidenciademuestraquelasempresasconunafuerteculturaderiesgo,dondelagestióndelriesgoseincorporaalatomadedecisionesestratégicas,sonmásresilientes(21).Lagobernanzadelriesgoimplicalasupervisióndelriesgoaniveldelajuntadirectiva,yelestablecimientodesistemasdemonitoreoproactivos.Latecnologíafinanciera(Fintech)aparececomoelementodisruptivodeestesector.Deformacreciente,serecurrealainteligenciaartificial(IA)yelmachinelearning(ML)oaprendizajeautomáticoparaelanálisispredictivodelosriesgosloquepermitealasempresasanticiparseyresponderalosriesgosdemercadoylosdecréditodeunaformamásrápidaymásprecisa(22).
VITALYSCIENCEREVISTACIENTÍFICAMULTIDISCIPLINARIApublicaciones@vitalyscience.com+593979119620 ISSN3091-180X Noviembre2025DOI https://doi.org/ https://vitalyscience.com Vol.3No.7PP.100-110 107 Figura2.Crecienteusodelatecnologíaenlagestióndelriesgo.Examinandolafiguraylosanálisisasociados,notamosquelaautomatizacióndelriesgoatravésdelatecnologíayanoesunhechodiferenciablequegenereunaventajacompetitiva,sinounanecesidadparamantenerlapertinenciaylacapacidadderesistenciaantelasadversidadesenelcontextoactualdelmercado(23).DISCUSIÓNLosresultadosdelarevisiónsistemáticasealineanconlaliteraturaemergenteperoproporcionanunasíntesismuyimportantedelosfactoresclaveagrupándolosentrespilaresinterrelacionados,mientrasquelaliteraturapreviahaenfatizadoenladiscusiónsobrecomponentesindividualescomopuedeserelpapeldelaliquidez(15)olaestructuradecapital(21)y,enconsecuencia,estetrabajoplanteaunavisiónglobaldelaintegracióndelosmismos.Elénfasisenlaliquidezestratégicacomopilardelaresilienciaescoherenteconlainvestigaciónde(16),loscualesobservaronquelasempresasquecontuvieronuncolchóndeefectivorobusto,gestionarondeunamejormaneralacrisisdelaCOVID-19.Noobstante,nuestroanálisistambiénvamásalláenelsentidoqueconstituyepolémicolacuestióndelaimportanciaqueadquiereladiversificacióndelasfuentesdefinanciamiento,untemaqueresultacadavezmásrelevante,dadalaincertidumbreexistenteenlosmercadosdecapital(20).Enloquerespectaalaconstitucióndecapital,laconstatacióndequeunamenordeudafavoreceunamayorresilienciaestácorroboradaempíricamenteporeltrabajoincluidoen(22),queaportóevidenciasdelafragilidadquepresentaronlasempresasmuyapalancadasenlacrisisinternacionalde2007-2009.Larevisiónquehemosllevadoacaboenelmarcodeestetrabajocomplementaalanteriorestudioalinsistirsobrelaimportanciadelaresilienciadela
VITALYSCIENCEREVISTACIENTÍFICAMULTIDISCIPLINARIApublicaciones@vitalyscience.com+593979119620 ISSN3091-180X Noviembre2025DOI https://doi.org/ https://vitalyscience.com Vol.3No.7PP.100-110 108 constitucióndecapital,loquesuponeenestecasoelpoderajustarlaconstitucióndedeuda-fondospropiosalascondicionesdemercado(19).Porúltimo,lacombinacióndelagestióndelriesgoylatecnologíadestacacomounhallazgoimportantequehacediferentenuestrotrabajo.Lainvestigaciónde(20),centradaenlagobernanzadelriesgocorporativo,leotorgaunabaseconceptualistedeanálisisqueloapoyayquesostienequeelriesgohadesergestionadoanivelestratégico.Ennuestrocaso,sibiennuestraaproximaciónsealineaconella,tambiénlacomplementamos,puestoquelaintroduccióndelpapeldelatecnologíasehapuestodemanifiestocomounacuestiónquehacobradoimportanteaugeenlaúltimadécadadentrodelámbitodelagestióndelriesgo(22),(23).LaposibilidaddeintroducirlaIAparafacilitarelanálisispredictivonosólopermitellegaranivelesdeeficiencia,sinoquepermitequeunaempresatengamayorescapacidadesparallegaraanticiparyprepararseparacircunstanciasinesperadastransformándoseasíenunelementobásicodelaresiliencia.Laprincipalcontribucióndeesteartículoeslacreacióndeunmarcointegralquedemuestracómolaliquidez,laestructuradecapitalylagobernanzadelriesgosecomplementanparaconstruirunaresilienciafinancieraduradera.Losresultadossugierenquelasempresasnodebengestionarestoselementosdeformaaislada,sinocomopartedeunaestrategiacoherenteparaellargoplazo.CONCLUSIONESLaresilienciafinancieraesunrequisitoineludibleyestratégicoparalasempresasqueoperanenelentornoeconómicodelsigloXXI,cambianteeinestable.Esteestudio,apartirdeunarevisiónsistemáticaexhaustiva,haconseguidoidentificarysintetizaraquellospilaresquesostienenlacapacidaddelasempresasparasobreponersealasadversidades,asaber:laliquidezestratégica,lafacultadadaptativadelaestructuracióndelcapitalyunasólidagobernanzadelosriesgossoportadaporlatecnología.Loshallazgosconfirmanqueaquellasempresasquesonmásresilientessonaquellasquehanadoptadounenfoqueproactivo,holísticoydinámicodelagestióndelriesgo.Laresiliencianoesunestadodelser,sinounprocesodemejoracontinuaydeadaptación.Lasconclusionessalenenrespuestaaloslogrosopropósitosdelainvestigación,elcualdescubreunmarcoconceptualyprácticoquesirveparapoderdecidir.Lagestiónfinancieraorientadasóloalarentabilidadacortoplazoesinsostenibleenlaeradelaincertidumbre,yloquegarantizarálacreacióndevaloralargoplazoylasobrevivenciaenelmercadoserálacapacidaddeunaempresaderecibirshocksyrecuperarserápidamente,asícomodeaprovecharoportunidadesquesurgirándeladisrupción.Laaplicacióndelasleccionesaprendidasaquípuedeserútilparaquelasempresasconsiganconstruirunasólidabasefinancieraquelespermitanosólosoportarlasiguientecrisis,sinoque,además,tambiénlessirvaparaprosperar.
VITALYSCIENCEREVISTACIENTÍFICAMULTIDISCIPLINARIApublicaciones@vitalyscience.com+593979119620 ISSN3091-180X Noviembre2025DOI https://doi.org/ https://vitalyscience.com Vol.3No.7PP.100-110 109 REFERENCIASBIBLIOGRÁFICAS1.(PDF)RobertShiller:NarrativeEconomics:HowStoriesGoViralandDriveMajorEconomicEvents:PrincetonUniversityPress,2019.ResearchGate[Internet].8deagostode2025[citado28deagostode2025];Disponibleen:https://www.researchgate.net/publication/348753087_Robert_Shiller_Narrative_Economics_How_Stories_Go_Viral_and_Drive_Major_Economic_Events_Princeton_University_Press_20192.LanePR.FinancialGlobalisationandtheCrisis.OpenEconRev.juliode2013;24(3):555-80.3.BrealeyRA,MyersSC,AllenF,EdmansA.Principlesofcorporatefinance.2025release.NewYork,NY:McGrawHill;2025.4.IntroductionToFinancialManagement|PDF|CapitalStructure|Valuation(Finance)[Internet].[citado28deagostode2025].Disponibleen:https://es.scribd.com/presentation/616757999/Introduction-to-Financial-Management5.(PDF)NassimNicholasTaleb:Theblackswan:Theimpactofthehighlyimprobable.ResearchGate[Internet].6deagostode2025[citado28deagostode2025];Disponibleen:https://www.researchgate.net/publication/23534737_Nassim_Nicholas_Taleb_The_black_swan_The_impact_of_the_highly_improbable6.PwC.BuildingaResilientFuture.2021.7.ResearchGate[Internet].[citado28deagostode2025].TheResilientEnterprise:OvercomingVulnerabilityforCompetitiveAdvantage|RequestPDF.Disponibleen:https://www.researchgate.net/publication/23573710_The_Resilient_Enterprise_Overcoming_Vulnerability_for_Competitive_Advantage8.BurnardK,BhamraR.Organisationalresilience:developmentofaconceptualframeworkfororganisationalresponses.IntJProdRes.15deseptiembrede2011;49(18):5581-99.9.(PDF)Corporatesustainabilityandfinancialperformance:Ahybridliteraturereview.ResearchGate[Internet].29demayode2025[citado28deagostode2025];Disponibleen:https://www.researchgate.net/publication/373490602_Corporate_sustainability_and_financial_performance_A_hybrid_literature_review10.BatesTW,KahleKM,StulzRM.WhyDoU.S.FirmsHoldsoMuchMoreCashthanTheyUsedto?[Internet].Rochester,NY:SocialScienceResearchNetwork;2008[citado28deagostode2025].Disponibleen:https://papers.ssrn.com/abstract=92796211.CashHoldingsandCorporateInvestment:EvidencefromCOVID-19|RequestPDF.ResearchGate[Internet].[citado28deagostode2025];Disponibleen:https://www.researchgate.net/publication/346327638_Cash_Holdings_and_Corporate_Investment_Evidence_from_COVID-1912.(PDF)HowDoesFinancialResilienceEnableFirmsToSurvivePeriodsOfHardship?[Internet].[citado28deagostode2025].Disponibleen:https://www.researchgate.net/publication/391310781_How_Does_Financial_Resilience_Enable_Firms_To_Survive_Periods_Of_Hardship
VITALYSCIENCEREVISTACIENTÍFICAMULTIDISCIPLINARIApublicaciones@vitalyscience.com+593979119620 ISSN3091-180X Noviembre2025DOI https://doi.org/ https://vitalyscience.com Vol.3No.7PP.100-110 110 13.AcharyaVV,CooleyTF,RichardsonMP,WalterI.MarketFailuresandRegulatoryFailures:LessonsfromPastandPresentFinancialCrises.SSRNElectronJ[Internet].2011[citado28deagostode2025];Disponibleen:http://www.ssrn.com/abstract=175771114.MalekiVishkaeiB,DeGiovanniP.TheImpactofBusinessContinuityonSupplyChainPracticesandResilienceDuetoCOVID-19.Logistics.juniode2024;8(2):41.15.GrahamJR,HarveyCR.Thetheoryandpracticeofcorporatefinance:evidencefromthefield.JFinancEcon.1demayode2001;60(2):187-243.16.AbubakarAO,AnyonjeSA.FinancialLeverageandCorporateFinancialPerformance:AComprehensiveReview.EastAfrFinanceJ.11deabrilde2025;4(2):34-54.17.Jensen(Deceased),CM.AgencyCostofFreeCashFlow,CorporateFinance,andTakeovers[Internet].Rochester,NY:SocialScienceResearchNetwork;1999[citado28deagostode2025].Disponibleen:https://papers.ssrn.com/abstract=9958018.BhamraR,DaniS,BurnardK.Resilience:theconcept,aliteraturereviewandfuturedirections.IntJProdRes.15deseptiembrede2011;49(18):5375-93.19.BergerAN,BouwmanCHS.HowDoesCapitalAffectBankPerformanceDuringFinancialCrises?[Internet].Rochester,NY:SocialScienceResearchNetwork;2012[citado28deagostode2025].Disponibleen:https://papers.ssrn.com/abstract=173908920.(PDF)Riskassessmentandriskmanagement:Reviewofrecentadvancesontheirfoundation.ResearchGate[Internet].9deagostode2025[citado28deagostode2025];Disponibleen:https://www.researchgate.net/publication/290010068_Risk_assessment_and_risk_management_Review_of_recent_advances_on_their_foundation21.(PDF)COVID-19andCorporateFinanceResilience.ResearchGate[Internet].6deagostode2025[citado28deagostode2025];Disponibleen:https://www.researchgate.net/publication/378066565_COVID-19_and_Corporate_Finance_Resilience22.CaoL.AIinFinance:AReview[Internet].Rochester,NY:SocialScienceResearchNetwork;2020[citado28deagostode2025].Disponibleen:https://papers.ssrn.com/abstract=364762523.ResearchGate[Internet].[citado28deagostode2025].(PDF)LeveragingAIandTechnologytoOptimizeFinancialManagementandOperationsinMicrofinanceInstitutionsandSMEs.Disponibleen:https://www.researchgate.net/publication/387873377_Leveraging_AI_and_Technology_to_Optimize_Financial_Management_and_Operations_in_Microfinance_Institutions_and_SMEs