VITALYSCIENCEREVISTACIENTÍFICAMULTIDISCIPLINARIApublicaciones@vitalyscience.com+593979119620 ISSN3091-180X Marzo2026DOI https://doi.org/10.56519/x2h3qp43 https://vitalyscience.com Vol.4No.9PP.141-152 141 EFICACIADELAAPLICACIÓNDELCÓDIGOICTUSENINFARTOCEREBRALEFFICACYOFTHEAPPLICATIONOFTHESTROKECODEINCEREBRALINFARCTIONHumbertoDanielParedesHaro1,GabrielaPatriciaGuijarroReinoso2{ua.humbertoph69@uniandes.edu.ec1,gabbypattyguijarro@gmail.com2}Fechaderecepción:28/02/2026Fechadeaceptación:09/03/2026Fechadepublicación:10/03/2026RESUMEN:Elinfartocerebralconstituyóunadelasprincipalescausasdemorbimortalidadanivelmundial,generandodiscapacidadyelevadoscostossanitarios,loquehizonecesarialaimplementacióndeestrategiasorientadasaoptimizarlaatencióntemprana.Enestecontexto,elcódigoictusseaplicócomounprotocoloasistencialdestinadoareducirlostiemposdediagnósticoytratamientoenpacientesconsospechadeeventocerebrovascularagudo.Elobjetivodelpresenteestudiofueanalizarlaeficaciadelaaplicacióndelcódigoictusenlaatencióndelinfartocerebral.Serealizóunarevisióncientíficadelaliteratura,mediantelabúsquedasistemáticadeartículospublicadosenbasesdedatosespecializadasencienciasdelasalud,seleccionandoestudiosrelevantesdelosúltimosañosrelacionadosconlaactivacióndelcódigoictusysusresultadosclínicos.Losresultadosevidenciaronquelaimplementacióndelcódigoictusseasocióconunadisminuciónsignificativadelostiemposdeatenciónintrahospitalaria,unaumentoenlatasadeaccesooportunoaterapiasdereperfusiónyunamejoríaenlosdesenlacesclínicosdelospacientes.Asimismo,seobservóunareduccióndelamortalidadydelassecuelasneurológicasenloscentrosdondeelprotocolofueaplicadodemanerasistemática.Seconcluyóquelaaplicacióndelcódigoictusresultóeficazparaoptimizarlaatencióndelinfartocerebral,contribuyendoaunarespuestaasistencialmásrápidaycoordinada,conimpactopositivoenelpronósticodelospacientes.Palabrasclave:Infartocerebral,códigoictus,atenciónsanitaria,tiemposdeatención,eficaciaclínicaABSTRACT:Cerebralinfarctionconstitutedoneofthemaincausesofmorbidityandmortalityworldwide,leadingtodisabilityandhighhealthcarecosts,whichmadetheimplementationofstrategiesaimedatoptimizingearlycarenecessary.Inthiscontext,thestrokecodewasappliedasacareprotocoldesignedtoreducediagnosticandtreatmenttimesinpatientswithsuspectedacutecerebrovascularevents.Theobjectiveofthisstudywastoanalyzetheefficacyoftheapplicationofthestrokecodeinthecareofcerebral 1UNIVERSIDADREGIONALAUTONOMADELOSANDESUNIANDES,https://orcid.org/0000-0002-0649-90122MinisteriodeSaludPública,Médicoespecialistaenmedicinafamiliarycomunitaria,Masterencuidadospaliativos,Ambato-Ecuador,Https://orcid.org/0000000277254514
VITALYSCIENCEREVISTACIENTÍFICAMULTIDISCIPLINARIApublicaciones@vitalyscience.com+593979119620 ISSN3091-180X Marzo2026DOI https://doi.org/10.56519/x2h3qp43 https://vitalyscience.com Vol.4No.9PP.141-152 142 infarction.Ascientificliteraturereviewwasconductedthroughasystematicsearchofarticlespublishedinspecializedhealthsciencesdatabases,selectingrelevantstudiesfromrecentyearsrelatedtostrokecodeactivationanditsclinicaloutcomes.Theresultsshowedthattheimplementationofthestrokecodewasassociatedwithasignificantreductioninin-hospitalcaretimes,anincreaseintimelyaccesstoreperfusiontherapies,andanimprovementinpatientclinicaloutcomes.Additionally,areductioninmortalityandneurologicalsequelaewasobservedinhealthcarecenterswheretheprotocolwasappliedsystematically.Itwasconcludedthattheapplicationofthestrokecodewaseffectiveinoptimizingthecareofcerebralinfarction,contributingtoafasterandmorecoordinatedhealthcareresponsewithapositiveimpactonpatientprognosis.Keywords:Cerebralinfarction,strokecode,healthcaredelivery,caretimes,clinicalefficacyINTRODUCCIÓNElinfartocerebralisquémicoconstituyeunadelasprincipalescausasdemortalidadydiscapacidadanivelmundial,conunimpactosignificativoenlossistemasdesaluddebidoalassecuelasfuncionalesyaloscostosasociadosalaatenciónagudayalarehabilitaciónalargoplazo(1).Deacuerdoconestimacionesglobalesrecientes,elictuscontinúarepresentandounacargasustancialentérminosdeañosdevidaajustadospordiscapacidadymortalidadprematura,afectandotantoapaísesdeingresosaltoscomomediosybajos,loqueevidenciasucarácterprioritariodentrodelaagendadesaludpúblicainternacional(1,2).Laliteraturacientíficarecienteseñalaqueeldañocerebralproducidoduranteuneventocerebrovascularagudoesaltamentedependientedeltiempo,demodoquelarapidezenelreconocimientoclínicoyeneliniciooportunodeltratamientoresultadeterminanteparareducirlacargadediscapacidad,mejorarelpronósticofuncionalydisminuirlamortalidadasociadaalinfartocerebral(2).Esteprincipio,ampliamenteresumidoenlaexpresión“timeisbrain”,subrayaquecadaminutoderetrasoterapéuticoseasociaconpérdidaneuronalprogresivayconunmayordeteriorofuncionalposterior.Enrespuestaalaelevadacargaasistencialyalanecesidaddereducirlosretrasosterapéuticosenelinfartocerebralisquémico,lossistemasdesaludhanimplementadoprotocolosorganizativosestructuradosconocidoscomocódigoictus,orientadosaestandarizaryacelerarlaatencióndelpacientedesdesuingresoalserviciodeurgenciashastalaadministracióndeterapiasdereperfusión(3).Estosprotocolosnosolobuscanacortarlostiemposcríticos,sinotambiénoptimizarlasecuenciadeintervencionesdiagnósticasyterapéuticasmediantelaactivaciónsimultáneadeequiposmultidisciplinarios.Laevidenciarecienteindicaquelaactivacióndelcódigoictusfavorecelacoordinaciónentrelosequiposdeemergencia,neurologíaeimagenología,loquesetraduceenunaoptimizacióndelosflujosdeatenciónintrahospitalariayenunareduccióndelostiemposcríticosdelprocesoasistencial,aspectosqueseasocianconunamayoreficienciaenlaatenciónagudadelinfartocerebralisquémico(4).Evidenciasrecientesdemuestranquelaaplicacióndeprotocolosorganizadosdeatenciónalinfartocerebralisquémicoseasociaconunareducciónsignificativadelostiemposde
VITALYSCIENCEREVISTACIENTÍFICAMULTIDISCIPLINARIApublicaciones@vitalyscience.com+593979119620 ISSN3091-180X Marzo2026DOI https://doi.org/10.56519/x2h3qp43 https://vitalyscience.com Vol.4No.9PP.141-152 143 atenciónintrahospitalaria,particularmentedelintervalopuerta-aguja,yquetiemposdedoor-to-needlemáscortos(≤30min)serelacionanconmejoresresultadosfuncionalesyunamayoreficienciaenlaatencióndeestospacientes(5).Estudiosobservacionalesycuasi-experimentaleshanmostradoquelaimplementacióndeestrategiasbasadasenlíneasdetiempoestructuradaspermitedisminuirretrasosevitablesymejorarlaadherenciaalosestándaresinternacionalesdeatenciónaguda(11,12).Asimismo,revisionessistemáticasrecientesseñalanquelaoptimizacióndeestostiemposdeatenciónsevinculacondesenlacesfuncionalesfavorablesyunadisminucióndelamortalidadhospitalariaenpacientesconinfartocerebralisquémico,loquerefuerzalarelevanciaclínicadelaimplementaciónefectivadelcódigoictus(6).Enestamismalínea,investigacionesdecohortehanevidenciadoquemenorestiempospuerta-agujaseasociannosoloconmejoresresultadosalaltahospitalaria,sinotambiénconunamayorprobabilidaddeindependenciafuncionalysupervivenciaamedianoplazo(13).Ademásdelareduccióndetiempos,laliteraturarecientehadestacadoquelaestructuraciónformalderutasclínicasintegradasylaparticipacióntempranadeequiposespecializados,incluidosequiposneuroendovascularesypersonaldeenfermeríaentrenadoenictus,contribuyenaunamayoreficienciaoperativayaunincrementoenlastasasdeaccesoaterapiasdereperfusión(14,16).Laincorporacióndemodelosorganizativosconrolesclaramentedefinidosycomunicacióninterdisciplinariaefectivahademostradomejorarlosindicadoresdecalidadasistencialyfortalecerlarespuestahospitalariafrentealeventocerebrovascularagudo(15,16).Noobstante,laefectividaddelcódigoictusnoeshomogéneaentodosloscontextos,yaquesuimpactodependedefactoresorganizativoscomolacapacitacióndelpersonaldesalud,ladisponibilidadderecursostecnológicos,laexistenciadeunidadesespecializadasylaadecuadaarticulacióndelaredasistencialprehospitalariaeintrahospitalaria(7,8).Estasvariacionesestructuralespuedeninfluirdemanerasignificativaenlamagnituddelosbeneficiosobservados,loqueponedemanifiestolanecesidaddeanalizarcríticamentelaeficaciarealdelaaplicacióndelcódigoictusendistintosescenariosclínicos.Sibienmúltiplesestudiosreportanresultadosfavorables,laheterogeneidadmetodológicayorganizativaentreinstitucionessugierequeelimpactodelprotocolopuedeestarcondicionadoporvariablescontextualesquerequierenunaevaluaciónintegradorayactualizadadelaevidenciadisponible.Enestesentido,elobjetivodelpresenteestudioesanalizarlaeficaciadelaaplicacióndelcódigoictusenlaatencióndelinfartocerebralisquémico,medianteunarevisióncientíficadelaliteraturareciente,conelpropósitodeaportarevidenciaquecontribuyaalamejoracontinuadelosprotocolosasistenciales,alaoptimizacióndelosprocesosorganizativosyalfortalecimientodelpronósticofuncionaldelospacientesafectadosporestacondición.MATERIALESYMÉTODOSElpresenteestudiocorrespondeaunarevisiónnarrativadelaliteraturacientífica,
VITALYSCIENCEREVISTACIENTÍFICAMULTIDISCIPLINARIApublicaciones@vitalyscience.com+593979119620 ISSN3091-180X Marzo2026DOI https://doi.org/10.56519/x2h3qp43 https://vitalyscience.com Vol.4No.9PP.141-152 144 seleccionadaporsuenfoqueflexibleydescriptivo,adecuadoparaanalizardemaneracríticalaevidenciadisponiblesobrelaeficaciadelaaplicacióndelcódigoictusenelinfartocerebralisquémico,manteniendounprocesorigurosoytransparentedeselecciónyanálisisdelainformación(9).Estediseñometodológicopermiteintegrarresultadosprovenientesdedistintostiposdeestudiosclínicosyorganizativos,facilitandounainterpretacióncontextualizadadeloshallazgosenrelaciónconlosprocesosasistencialesylosdesenlacesclínicos.Labúsquedadeinformaciónserealizóenbasesdedatoscientíficasreconocidasenelámbitodelasalud,entreellasPubMed/MEDLINE,Scielo,CochraneyWebofScience,seleccionadasporsuampliacoberturadeliteraturabiomédicaindexada.Laestrategiadebúsquedasedesarrollóentreeneroyfebrerode2026.Seincluyeronartículospublicadosentre2021y2026,enidiomainglésyespañol.Paralaidentificacióndeestudiosseemplearontérminosclavecomostrokecode,ischemicstroke,acutestrokemanagementydoor-to-needletime,combinadosmedianteoperadoresbooleanosANDyOR,conelpropósitodeampliarlasensibilidaddelabúsquedaygarantizarlarecuperacióndeliteraturarelevanterelacionadaconlaimplementacióndeprotocolosintrahospitalariosdeatenciónalictus.Loscriteriosdeinclusiónconsideraronestudiosoriginalesobservacionales,estudioscuasi-experimentales,revisionesnarrativas,revisionessistemáticasyguíasclínicasqueanalizaranlaimplementacióndelcódigoictusysuimpactoenlostiemposdeatención,losprocesosasistencialesylosdesenlacesclínicosenpacientesadultosconinfartocerebralisquémico.Sepriorizaroninvestigacionesqueevaluaranindicadoresdeeficienciahospitalaria,talescomolosintervalospuerta-imagenypuerta-aguja,asícomoaquellasquereportaranresultadosfuncionalesmedidosmedianteescalasclínicasvalidadasodesenlaceshospitalarios.Seexcluyeronpublicacionesduplicadas,estudiosrealizadosenpoblaciónpediátrica,artículossinaccesoaltextocompletoyaquellosquenoabordaranespecíficamentelaorganizaciónintrahospitalariadelmanejodelictus.Elprocesodeselecciónseefectuómedianteunarevisióninicialdetítulosyresúmenesparadeterminarsupertinenciatemática,seguidadelalecturacompletadelosartículospotencialmenteelegibles.Posteriormente,serealizóunaextracciónsistemáticadelainformaciónrelevante,considerandovariablesrelacionadascontiemposcríticosdeatenciónintrahospitalaria,administracióndeterapiasdereperfusiónintravenosaoendovascular,estrategiasorganizativasimplementadasydesenlacesfuncionalesyhospitalariosreportados.Conelfindereducirsesgosdeinterpretación,lainformaciónfuecontrastadaentrelasdistintasfuentesyorganizadademaneratemáticaparafacilitarunanálisiscomparativoydescriptivodeloshallazgos.Dadoeldiseñonarrativodelestudio,noseaplicaronmétodosestadísticosparaelmetaanálisiscuantitativo.Ensulugar,sepriorizóunanálisiscualitativodelaevidencia,integrandolosresultadosdeestudiosobservacionales,programasdemejoradecalidadyanálisisderedesasistencialesdescritosenlaliteraturareciente(11,16).Lainterpretacióndeloshallazgosserealizóenconcordanciaconlasrecomendacionesclínicasactualesparalaatencióndelictusisquémicoenfaseaguda,incluyendolasdirectricesemitidasporla
VITALYSCIENCEREVISTACIENTÍFICAMULTIDISCIPLINARIApublicaciones@vitalyscience.com+593979119620 ISSN3091-180X Marzo2026DOI https://doi.org/10.56519/x2h3qp43 https://vitalyscience.com Vol.4No.9PP.141-152 145 AmericanHeartAssociation/AmericanStrokeAssociation(10),conelobjetivodecontextualizarlosresultadosdentrodelmarconormativovigente.RESULTADOSLarevisióndelaliteraturapermitióidentificarhallazgosconsistentessobrelaeficaciadelaaplicacióndelcódigoictusenlaatencióndelinfartocerebralisquémico,particularmenteenrelaciónconlaoptimizacióndelostiemposdeatención,laorganizacióndelosprocesosasistencialesylosdesenlacesclínicosdurantelafaseaguda.Entérminosdetiemposintrahospitalarios,lamayoríadelosestudiosanalizadosreportareduccionesrelevantesenlosintervaloscríticostraslaactivacióndelcódigoictus.Deformarecurrente,seobservaunadisminucióndeltiempopuerta-imageny,demaneramásmarcada,deltiempopuerta-aguja,acercándoseennumerososescenariosalosvaloresrecomendadosporlasguíasinternacionales.Estasmejorasseatribuyenprincipalmentealaactivacióntempranadelequipomultidisciplinarioyalapriorizacióndelpacienteconsospechadeictusisquémicodentrodelserviciodeurgencias.Estudiosobservacionalesrecienteshandemostradoquelaimplementacióndeestrategiasbasadasencronogramasestructuradosdeatenciónseasociaconunareducciónsostenidadelostiemposdetratamientoyconunamayoreficienciaenlaadministracióndetrombólisisintravenosa.Investigacionescuasi-experimentalesincluidasenlapresenterevisióndescribenquelaadopcióndemodelosdegestiónbasadosenlíneasdetiempopredeterminadasoptimizalacoordinaciónentreserviciosdeurgencias,neurologíaeimagenología,loquesetraduceenunadisminuciónsignificativadelintervalopuerta-aguja.Envariosdelosestudiosincluidos,lareduccióndeltiempopuerta-agujaalcanzóvaloresigualesoinferioresa30minutos,asociándoseconmejoresresultadosfuncionalesalaltaymenorestanciahospitalaria.Asimismo,sereportóqueladisminucióndelosintervalosintrahospitalariosserelacionóconmayorprobabilidaddeindependenciafuncionalymenormortalidadacortoymedianoplazo.Enpacientessometidosaterapiacombinada,comotrombólisisintravenosamástrombectomíamecánica,tambiénseevidencióquelaoptimizacióndelostiemposcríticosfavoreciómayorestasasdereperfusiónefectivaymejoresdesenlacesclínicos.Asimismo,análisisdeseriestemporalesinterrumpidashanevidenciadoquelosprogramasorganizativosde“mapadeatenciónalictus”permitenreducirdemaneraprogresivalosretrasosintrahospitalarios,consolidandomejorassostenidasenlosindicadoresdeeficienciaasistencial.Estoshallazgossonconsistentesconestudiosmulticéntricosquedemuestranquetiempospuerta-agujamáscortosseasocianconmejoresresultadosfuncionalestantoenpacientessometidosatrombólisisintravenosacomoenaquellosquerecibentrombectomíamecánicaPubMed(58)Scielo(24)Cochrane(12)WebofScience(35)Registrosidentificadosenbases(N=129)
VITALYSCIENCEREVISTACIENTÍFICAMULTIDISCIPLINARIApublicaciones@vitalyscience.com+593979119620 ISSN3091-180X Marzo2026DOI https://doi.org/10.56519/x2h3qp43 https://vitalyscience.com Vol.4No.9PP.141-152 146 Duplicadoseliminados(N=15)Registrostraseliminación(N=114)TextosnorelacionadosTextosexcluidosporTextosevaluadosContema(N=78)criteriosdeinclusión(N=16)(N=36)EstudiosincluidosenrevisiónFigura1.Flujogramadelprocesodebúsquedayseleccióndeestudios.Otrohallazgorelevantecorrespondealincrementoenlaproporcióndepacientesquerecibenterapiasdereperfusióndentrodelaventanaterapéuticaestablecida.Losestudiosrevisadosdescribenque,traslaimplementacióndelcódigoictus,unamayorcantidaddepacientesaccedeoportunamenteatrombólisisintravenosaytrombectomíamecánica,loquereflejaunamejoraenlaeficienciadelprocesoasistencialyenlatomadedecisionesclínicasdurantelaatenciónaguda.Enparticular,laparticipacióntempranadeequiposneuroendovascularesylaintegracióndeprotocolossimultáneosdeactivaciónhanmostradounaasociacióndirectaconmayorestasasdetratamientoyconunareducciónderetrasosevitablesenlapreparacióndelpaciente.Enrelaciónconlosdesenlacesclínicos,seidentificaunatendenciahaciamejoresresultadosfuncionalesalaltahospitalariaenpacientesatendidosbajoprotocolosdecódigoictus,encomparaciónconaquellosatendidossinunaestructuraorganizativadefinida.Estudiosrecienteshanseñaladoquelareduccióndeltiempopuerta-agujapordebajodelos30minutosseasociaconunamayorprobabilidaddeindependenciafuncionalalos90díasyconunadisminuciónenlatasadecomplicacionesrelacionadasconeltratamientodereperfusión.Deigualmanera,revisionessistemáticasincluidasenlaliteraturaanalizadadestacanquelaactivaciónestructuradadelcódigoictustieneunimpactopositivoenlarecuperaciónneurológicatempranayenladisminucióndeladiscapacidadresidual.Asimismo,variostrabajosreportanunareduccióndelamortalidadhospitalariaydeladuracióndelaestanciaintrahospitalaria,loquesugiereunimpactopositivotantoanivel
VITALYSCIENCEREVISTACIENTÍFICAMULTIDISCIPLINARIApublicaciones@vitalyscience.com+593979119620 ISSN3091-180X Marzo2026DOI https://doi.org/10.56519/x2h3qp43 https://vitalyscience.com Vol.4No.9PP.141-152 147 clínicocomoenelusodelosrecursossanitarios.Enalgunoscontextos,laimplementacióndecolaborativasdemejoradecalidadanivelderedesnacionalesdeictushademostradoconsolidarestasmejoras,favoreciendolaestandarizacióndeprocesosylareduccióndevariabilidadentrecentroshospitalarios.Adicionalmente,algunosestudiosobservacionalescomparativosantes-despuéshandescritoquelaincorporacióndeevaluacionesneurológicasmediantetelemedicinadentrodelprotocolointrahospitalariopuedepotenciaraúnmáslaeficienciadelsistema,particularmenteenhospitalesconmenordisponibilidaddeespecialistaspresenciales.Estetipodeintervencionesorganizativascontribuyeaacortarlostiemposdedecisiónclínicayaaumentarlaseguridaddelprocesoasistencial.Noobstante,losresultadostambiénevidencianvariabilidadenlamagnituddelosbeneficiosobservadosentredistintoscontextoshospitalarios.Estaheterogeneidadserelacionaconfactoresorganizativoscomoladisponibilidaddeunidadesespecializadas,elniveldecapacitacióndelpersonaldesalud,lapresenciadeenfermeríaespecializadaenictusylaintegraciónefectivadelosserviciosprehospitalarioseintrahospitalarios,loquecondicionaelgradodeeficaciadelcódigoictusenlaprácticaclínica.Enentornosdondelacapacitacióncontinuaylaretroalimentaciónsistemáticaformanpartedelprotocolo,losbeneficiostiendenasermásconsistentesysostenibleseneltiempo.LaTabla1resumelosprincipaleshallazgosidentificadosenlaliteraturarevisada,sintetizandolosindicadoresmásrelevantesutilizadosparaevaluarlaeficaciadelaaplicacióndelcódigoictusenlaatencióndelinfartocerebralisquémico.Tabla1.Principaleshallazgosasociadosalaaplicacióndelcódigoictus. Indicadorevaluado Resultadosobservados Tiempopuerta-imagen Reducciónconsistentetraslaactivacióndelcódigoictus Tiempopuerta-aguja Disminuciónrelevante,conmayoraproximaciónaestándaresrecomendadosyenalgunoscasos≤30minutos Terapiasdereperfusion Incrementoenelaccesooportunoatrombólisisintravenosaytrombectomíamecánica Resultadosfuncionales Tendenciaamejoresdesenlacesfuncionalesalaltaymayorprobabilidaddeindependencia Mortalidadhospitalaria Disminuciónprogresivaencontextosconprotocolos
VITALYSCIENCEREVISTACIENTÍFICAMULTIDISCIPLINARIApublicaciones@vitalyscience.com+593979119620 ISSN3091-180X Marzo2026DOI https://doi.org/10.56519/x2h3qp43 https://vitalyscience.com Vol.4No.9PP.141-152 148 consolidados Estanciahospitalaria Reduccióndeladuraciónpromediodehospitalización Organizaciónasistencial Mejoraenlacoordinaciónentreserviciosyenlatomadedecisionesclínicas Enconjunto,loshallazgosderivadosdelos20estudiosincluidosmuestranunacoherenciageneralencuantoalaasociaciónentrelaimplementaciónestructuradadelcódigoictusylamejoradeindicadoresclavedeprocesoyresultado.Aunquelamagnituddelefectovaríasegúnelcontextoinstitucionalylosrecursosdisponibles,latendenciaglobalrespaldalaeficaciadelmodeloorganizativocomoestrategiaparaoptimizarlaatenciónagudadelinfartocerebralisquémico.DISCUSIÓNUnodelosresultadosclavedeestarevisiónfuelareducciónsignificativadelostiemposdeatención,particularmentedelintervalopuerta-aguja,traslaimplementacióndeprotocolosorganizadosdeatenciónalictusisquémico.Estehallazgoestárespaldadoporestudiosquemuestranquemodelosbasadosenunagestiónestructuradadeltiempopuedendisminuirdeformaestadísticamentesignificativalosretrasosasistenciales,loquesetraduceenunamayortasadeaplicacióndeterapiasdereperfusiónyenunamejoradelosindicadoresclínicos(11).Enestamismalínea,sehademostradoquelareduccióndeltiempopuerta-agujaa≤30minutosseasociaconmejoresresultadosfuncionalesalaltaymenorestanciahospitalaria,confirmandoquelaoptimizacióntemporaltieneimpactoclínicotangible(17).Lacoordinaciónenparalelodelasetapasdeatención,incluyendolaevaluacióninicial,elaccesoaimagenologíaylaadministracióndeltratamientoespecífico,emergecomounfactordeterminanteparaoptimizarlaeficienciadelsistemayreducirbarrerastemporalesqueinfluyendirectamenteenelpronósticodelinfartocerebral.Laliteraturarecienterespaldaconsistentementeelimpactopositivodemodelosorganizativosestructuradosenlaatencióndelictusisquémico.Enunanálisisdeseriestemporalesinterrumpidas,laimplementacióndeunprogramade“acutestrokecaremap”demostróunareducciónsignificativadelostiemposintrahospitalariosyunamayoradherenciaaestándaresdeatencióntemprana(12).Estosresultadossoncongruentesconloshallazgosdelpresenteestudio,reforzandolaimportanciadeprotocoloscoordinadosparamejorarlarespuestaasistencial.Deformacomplementaria,laimplementacióndesistemasintrahospitalariosdiseñadosparaoptimizarelflujodeatenciónhaevidenciadounadisminuciónsignificativadeltiempopuerta-agujajuntoconmejoríaenlaevoluciónneurológicaalalta,loquerefuerzaelimpactoorganizativodelcódigoictusenlacalidadasistencial(20).
VITALYSCIENCEREVISTACIENTÍFICAMULTIDISCIPLINARIApublicaciones@vitalyscience.com+593979119620 ISSN3091-180X Marzo2026DOI https://doi.org/10.56519/x2h3qp43 https://vitalyscience.com Vol.4No.9PP.141-152 149 Asimismo,laevidenciacientíficaconfirmalaasociaciónentreintervalosmáscortosdepuerta-agujaydesenlacesclínicosfavorables.UnestudiodecohortepublicadoenCirculationevidencióquetiemposmásbrevesdeatenciónseasociaronconmayortiempodevidaindependienteenelhogarduranteelañoposterioraleventoyconmenormortalidadglobal(13).Demaneraconcordante,estudiosrecienteshandemostradoquetiemposreducidosdesdelallegadahastalaadministracióndetrombólisisintravenosaserelacionanconmayorprobabilidaddeindependenciafuncionalymenormortalidadalargoplazo(18).Estosdatossubrayanquelaeficaciadelcódigoictusnoselimitaalaoptimizaciónoperativa,sinoquetieneimplicacionesfuncionalesydesupervivenciaamedianoylargoplazo.Laestandarizacióndeprocesosasistencialestambiénfavoreceunacoordinacióninterdisciplinariamáseficiente.Investigacionesmulticéntricaseuropeashandemostradoquelaimplementaciónderutasclínicasintegradasmejoralaadherenciaatiemposrecomendadosylacontinuidaddelaatención(14).Laclaridadenlaasignaciónderolesylacomunicaciónefectivaentreequiposdeemergencia,neurologíaeimagenologíafuerondeterminantesparareducirdemorasevitables,hallazgoquecoincideconlainterpretaciónderivadadeestarevisión.Adicionalmente,laparticipacióntempranadeequiposespecializados,incluidosgruposneuroendovasculares,hamostradoimpactopositivoenlacalidaddelprocesoyenlosdesenlacesclínicos.Estudiosretrospectivosseñalanquelainclusiónprecozdeestosequiposdentrodelflujoestructuradodelcódigoictusseasociaconreduccióndetiemposcríticosymayorproporcióndetratamientooportuno(15).Enpacientessometidosaterapiascombinadas,comotrombólisisintravenosamástrombectomíamecánica,sehaevidenciadoquelareduccióndeltiempopuerta-agujaseasociaconmayorestasasdereperfusiónefectivaymenormortalidad,reforzandolarelevanciademinimizarretrasosentodaslasmodalidadesterapéuticasdisponibles(19).Estosugierequelaarticulaciónclaraentrerolesclínicospotencialaeficaciadelmodeloorganizativo.Otrocomponenterelevanteeselroldelpersonaldeenfermeríaespecializada.UnarevisiónsistemáticarecientepublicadaenelJournalofStrokeandCerebrovascularDiseasesdemostróquelosmodelosdeatenciónlideradosporenfermeríaenlafaseagudadelictusseasociaronconmejorasconsistentesentiempospuerta-agujaymayoradherenciaaestándaresdecalidad(16).Estehallazgoenfatizaquelaeficaciadelcódigoictusdependenosolodelatecnologíadisponible,sinotambiéndelcapitalhumanoydelaorganizaciónestructuradadeltrabajoenequipo.Noobstante,debenconsiderarseciertaslimitaciones.Altratarsedeunarevisiónnarrativa,losresultadosdependendelaheterogeneidadmetodológicadelosestudiosincluidos,queabarcandiseñosobservacionales,cuasi-experimentalesyrevisionessistemáticas.Además,lavariabilidadentrecontextoshospitalarios,recursostecnológicosynivelesdecapacitaciónpuedeinfluirenlamagnituddelosbeneficiosobservados,loquelimitalageneralizaciónabsolutadeloshallazgos.Sinembargo,laconsistenciaglobaldelaevidenciafortalecelavalidezinterpretativadelanálisisrealizado.
VITALYSCIENCEREVISTACIENTÍFICAMULTIDISCIPLINARIApublicaciones@vitalyscience.com+593979119620 ISSN3091-180X Marzo2026DOI https://doi.org/10.56519/x2h3qp43 https://vitalyscience.com Vol.4No.9PP.141-152 150 Enconjunto,ladiscusiónconfirmaquelaimplementaciónestructuradadelcódigoictusconstituyeunaestrategiaorganizativaeficazparaoptimizarlaatencióndelinfartocerebralisquémico,integrandoeficienciaoperativaymejoraderesultadosclínicosenunmodeloasistencialcoordinado.CONCLUSIONESLaaplicaciónestructuradadelcódigoictusdemuestraserunaestrategiaeficazparaoptimizarlaatencióndelinfartocerebralisquémico,evidenciándoseunareducciónsostenidadelostiemposcríticosintrahospitalarios,particularmenteenlosintervalospuerta-imagenypuerta-aguja,alcanzandoenvariosestudiosvaloresigualesoinferioresa30minutos,loqueseasociaconunamayorindependenciafuncionalymenormortalidad.Estoshallazgosconfirmanquelaorganizaciónprotocolizadadelaatenciónenlafaseagudaconstituyeunelementodeterminanteparamejorarlaeficienciaasistencial.Laevidenciaanalizadaindicaquelaimplementacióncoordinadadelcódigoictusnosolomejoralosindicadoresdeproceso,sinoquetambiénseasociaconmejoresdesenlacesclínicos,reflejadosenunamayorproporcióndepacientesqueaccedenoportunamenteaterapiasdereperfusión,incluyendotrombólisisintravenosaytrombectomíamecánica,yenunaevoluciónfuncionalmásfavorable.Larelaciónentretiemposmáscortosdetratamientoymejoresresultadosfuncionalesrefuerzaelprincipiodequelarapidezorganizativatieneimpactodirectoenlasupervivenciaylaindependenciaposterioraleventocerebrovascular.Finalmente,loshallazgossubrayanlanecesidaddefortalecerlacapacitacióncontinuadelpersonal,lacoordinacióninterdisciplinariaylaevaluaciónsistemáticadelosprotocolosimplementados.Lasostenibilidaddelcódigoictusdependedelaintegraciónefectivadelosrecursoshumanosytecnológicos,asícomodelaadaptacióndelmodeloadistintoscontextoshospitalarios.Futurasinvestigacionesdeberánprofundizarensuimpactoalargoplazoyensuaplicabilidadensistemasdesaludcondiferentesnivelesdecomplejidad.REFERENCIASBIBLIOGRÁFICAS1.FeiginVL,StarkBA,JohnsonCO,RothGA,BisignanoC,AbadyGG,etal.Global,regional,andnationalburdenofstrokeanditsriskfactors,1990–2019:asystematicanalysisfortheGlobalBurdenofDiseaseStudy2019.TheLancetNeurology[Internet].octubrede2021[citado9defebrerode2026];20(10):795-820.Disponibleen:https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S14744422210025202.FeiginVL,BraininM,NorrvingB,MartinsSO,PandianJ,LindsayP,etal.WorldStrokeOrganization:GlobalStrokeFactSheet2025.InternationalJournalofStroke[Internet].febrerode2025[citado9defebrerode2026];20(2):132-44.Disponibleen:https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/17474930241308142
VITALYSCIENCEREVISTACIENTÍFICAMULTIDISCIPLINARIApublicaciones@vitalyscience.com+593979119620 ISSN3091-180X Marzo2026DOI https://doi.org/10.56519/x2h3qp43 https://vitalyscience.com Vol.4No.9PP.141-152 151 3.LượngPĐ,HàTH,HuyVH,SơnĐA,ThắngVH,PhươngNTM,etal.KẾTQUẢTRIỂNKHAIQUYTRÌNHB\OĐỘNGĐỘTQUỴN^O(CODESTROKE)ĐIỀUTRỊNGƯỜIBỆNHĐỘTQUỴCẤPSỬDỤNGTHUỐCTIÊUSỢIHUYẾTĐƯỜNGTĨNHMẠCHTẠIBỆNHVIỆNVINMECTIMESCITYGIAIĐOẠN2021-2024.2025;4.SarmientoRJ,WagnerA,SheriffA,TaralsonC,MonizN,OpsahlJ,etal.WorkflowandShort-TermFunctionalOutcomesinSimultaneousAcuteCodeStrokeActivationandStrokeReperfusionTherapy.NeuroSci[Internet].22deagostode2024[citado9defebrerode2026];5(3):291-300.Disponibleen:https://www.mdpi.com/2673-4087/5/3/235.WangJDJ,DongYQ,YeoJYP,TeoKSH,NgS,JingM,etal.Improvedfunctionaloutcomesandcostbenefitsofdoor-to-needletimeunder30mininacuteischemicstroke:anobservationalstudy.FrontStroke[Internet].3dejuniode2025[citado9defebrerode2026];4:1583875.Disponibleen:https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fstro.2025.1583875/full6.Astasio-PicadoÁ,Jurado-PalomoJ,Rodriguez-UrbanejaCF.ImpactofStrokeCodeActivationonFunctionalOutcomesandtheRoleofNursinginNeurorehabilitation:ASystematicReview.NeurologyInternational[Internet].29deoctubrede2025[citado9defebrerode2026];17(11):175.Disponibleen:https://www.mdpi.com/2035-8377/17/11/1757.Correctionto:CareofthePatientWithAcuteIschemicStroke(PosthyperacuteandPrehospitalDischarge):Updateto2009ComprehensiveNursingCareScientificStatement:AScientificStatementFromtheAmericanHeartAssociation.Stroke[Internet].mayode2021[citado9defebrerode2026];52(5).Disponibleen:https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/STR.00000000000003738.MassaudRM,AccorsiTAD,MassantCG,SilvaGS,DeCarvalhoLeiteAV,FrankenM,etal.In-hospitalstrokeprotocoloutcomesbeforeandaftertheimplementationofneurologicalassessmentsbytelemedicine:anobservationalcase–controlstudy.FrontNeurol[Internet].5demarzode2024[citado9defebrerode2026];15:1303995.Disponibleen:https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fneur.2024.1303995/full9.SukheraJ.NarrativeReviews:Flexible,Rigorous,andPractical.JournalofGraduateMedicalEducation[Internet].1deagostode2022[citado9defebrerode2026];14(4):414-7.Disponibleen:https://jgme.kglmeridian.com/view/journals/jgme/14/4/article-p414.xml10.KleindorferDO,TowfighiA,ChaturvediS,CockroftKM,GutierrezJ,Lombardi-HillD,etal.2021GuidelineforthePreventionofStrokeinPatientsWithStrokeandTransientIschemicAttack:AGuidelineFromtheAmericanHeartAssociation/AmericanStrokeAssociation.Stroke[Internet].juliode2021[citado9defebrerode2026];52(7).Disponibleen:https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/STR.000000000000037511.LiYF,FengGQ,AoYP,GuB,WangJ,XiaoAF,etal.Impactoftimeline-basedmanagementontreatmentefficiencyandoutcomesinacuteischemicstroke:aquasi-experimentalstudy.AnnalsofMedicine[Internet].31dediciembrede2025[citado9defebrerode2026];57(1):2561793.Disponibleen:https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/07853890.2025.256179312.WenR,WangM,BianW,ZhuH,XiaoY,ZengJ,etal.Effectivenessoftheacutestrokecaremapprograminreducingin-hospitaldelayforacuteischemicstrokeinaChinese
VITALYSCIENCEREVISTACIENTÍFICAMULTIDISCIPLINARIApublicaciones@vitalyscience.com+593979119620 ISSN3091-180X Marzo2026DOI https://doi.org/10.56519/x2h3qp43 https://vitalyscience.com Vol.4No.9PP.141-152 152 urbanarea:aninterruptedtimeseriesanalysis.FrontNeurol[Internet].18deabrilde2024[citado9defebrerode2026];15:1364952.Disponibleen:https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fneur.2024.1364952/full13.ManS,SolomonN,MacGroryB,AlhantiB,UchinoK,SaverJL,etal.ShorterDoor-to-NeedleTimesAreAssociatedWithBetterOutcomesAfterIntravenousThrombolyticTherapyandEndovascularThrombectomyforAcuteIschemicStroke.Circulation[Internet].4dejuliode2023[citado9defebrerode2026];148(1):20-34.Disponibleen:https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIRCULATIONAHA.123.06405314.WalshR,NowlanN,GriffinE,McElroyS,O’GradaC,PowerS,etal.Improvingstrokepathwayefficiency:outcomesofaqualityimprovementcollaborativeacrossanationalstrokenetwork.JNeuroInterventSurg[Internet].febrerode2026[citado9defebrerode2026];18(2):399-403.Disponibleen:https://jnis.bmj.com/lookup/doi/10.1136/jnis-2024-02277115.MoriH,KashiuraM,YuyaY,OnoF,SuzukiI,YasudaH,etal.670:EFFECTOFEARLYNEUROENDOVASCULARTEAMINVOLVEMENTINACUTESTROKEPROTOCOL:ARETROSPECTIVESTUDY.CriticalCareMedicine[Internet].enerode2025[citado9defebrerode2026];53(1).Disponibleen:https://journals.lww.com/10.1097/01.ccm.0001101344.64064.c816.KumarA,KumarM,VermaP,PalR,NagiM,MaheshKV,etal.Effectsofstrokenurse-ledacutestrokemanagementontreatmenttimebenchmarks,intravenousthrombolysisrates,andpatientoutcomes:Asystematicreviewandmeta-analysis.JournalofStrokeandCerebrovascularDiseases[Internet].febrerode2025[citado9defebrerode2026];34(2):108216.Disponibleen:https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S105230572400659117.WangJDJ,DongYQ,YeoJYP,TeoKSH,NgS,JingM,etal.Improvedfunctionaloutcomesandcostbenefitsofdoor-to-needletimeunder30mininacuteischemicstroke:anobservationalstudy.FrontStroke.2025;4:1583875.doi:10.3389/fstro.2025.1583875PubMedPMID:41541845;PubMedCentralPMCID:PMC12802697.18.ShorterDoor-to-NeedleTimesAreAssociatedWithBetterOutcomesAfterIntravenousThrombolyticTherapyandEndovascularThrombectomyforAcuteIschemicStroke-PubMed[Internet].[citado27defebrerode2026].Disponibleen:https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37199147/19.Associationbetweendoor-to-needletimeandoutcomesinacuteischemicstrokepatientstreatedwithintravenousthrombolysisplusmechanicalthrombectomy:AnalysisfromtheItalianRegistryofEndovascularTreatmentinAcuteStroke(IRETAS)-PubMed[Internet].[citado27defebrerode2026].Disponibleen:https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40947717/20.ZhangY,ZhuY,JiangT,LiuJ,TangX,YiW.Anin-hospitalstrokesystemtooptimizeemergencymanagementofacuteischemicstrokebyreducingdoor-to-needletime.AmJEmergMed.juliode2023;69:147-53.doi:10.1016/j.ajem.2023.04.008PubMedPMID:37119700.